Crossroads 4

Over duivels, de blues en de mythe van het kruispunt

 4. Heart of darkness

Omstreeks dezelfde tijd dat het incident in het stadion van Cotonou het West Afrikaanse publiek schokte, deed een nog opzienbarender gerucht de ronde door Oost Afrika, in het bijzonder Kenia en Tanzania. Zanger-gitarist Remmy Ongala, bijgenaamd The Doctor en Sauti Ya Mnyonga (stem van de armen), zou zich tot het christendom hebben bekeerd en bij die gelegenheid gruwelijke dingen hebben verklaard. Op foto’s was te zien dat hij zijn karakteristieke dreadlocks afgeknipt had – dat was misschien de grootste schok. Iedereen wist immers dat zijn moeder voor zijn geboorte een tovenaar had geraadpleegd die haar had geadviseerd om nooit zijn haar te laten knippen, een advies waar zij zich altijd aan gehouden had.

Ramazani “Remmy” Ongala groeide op in Stanleyville in Oost Congo, dezelfde stad waar later Koffi Olomide werd geboren (Remmy Ongala was toen negen, wat de kans klein maakt dat ze elkaar gekend hebben), maar zijn muzikale carrière speelde zich grotendeels af in Tanzania. Daar ook maakte hij zijn wedergeboorte als christen bekend tijdens een ceremonie op het strand van Dar es Salaam. Later zou hij bij verschillende gelegenheden verklaringen hebben afgelegd over zijn verleden als duivelaanbidder en beoefenaar van zwarte magie. De East African Standard publiceerde een verslag van een religieuze bijeenkomst in Nairobi waar de zanger met zoveel woorden bekende dat hij in satanische rituelen mensenvlees had gegeten. “Elke week dronk ik een glas bloed,” zou hij hebben gezegd, “en het was bloed van mensen zoals u”.

Kannibalisme, duivelaanbidding… we zijn weer helemaal terug bij Paganini en zijn met mensendarmen bespannen viool. En bij Robert Johnson, over wie Muddy Waters ooit vertelde:

“Het was in Friar’s Point, en daar stond iemand met een heleboel volk om zich heen. Het had heel goed Robert kunnen zijn, ze zeiden dat het Robert was. Ik stopte om te kijken, en toen ging ik er vandoor. Want die man was gevaarlijk.

Mensen die concerten van Remmy Ongala hebben bezocht hebben soortgelijke dingen gezegd. Zelf maakte ik ooit een optreden van hem mee op een avond in de zomer van 1991. De man maakte een verpletterende indruk met zijn bezielde zang, om nog te zwijgen van de opwinding die alleen al zijn aanwezigheid veroorzaakte. Er hing het soort spanning in de lucht die alleen de allergrootste artiesten weten op te roepen. Het publiek danste op de opzwepende klanken van de Oost Afrikaanse rumba en luisterde naar zijn bezwerende gitaarspel, dat zoveel weg had van dat van zijn grote voorbeeld Franco. Op enig moment stond ik ergens opzij van het podium en keek hem een paar seconden lang recht in zijn ogen. Ze waren bloeddoorlopen. Het zegt helemaal niets, maar ik voelde me verstenen… Hier stond, wist ik op dat moment, een Gevaarlijk Man.

“Tijdens mijn optredens brandde een vuur in mijn hoofd, sloeg ik mensen tijdelijk met blindheid en verlamde ik iedereen die in mijn weg kwam”, zei Remmy Ongala in 2004, volgens de Arusha Times.

Na zijn “wedergeboorte” maakte de ster, die over de rechteloosheid van de armen zong en ooit furore maakte met een lied dat het gebruik van condooms (“socks”) tegen aids propageerde, alleen nog maar gospelmuziek in dienst van de Heer. Het is beslist mogelijk dat de schok van zijn bekering een mentale crisis bij hem teweeggebracht heeft, compleet met valse herinneringen aan duivelse rituelen. Het is ook niet ondenkbaar dat hij voor zijn nieuwe geloofsgenoten zijn verleden als werelds muzikant extra zwart heeft afgeschilderd. Bij zijn dood, op 12 december 2010, werden geen bijzondere omstandigheden gemeld; een einde als van Faust of Robert Johnson is hem daarmee bespaard gebleven. Of hij ook werkelijk de dingen heeft gedaan die hij bekend heeft zullen we nooit weten.

Maar het geeft wel te denken, die onthulling die The Doctor deed bij zijn bekering. Op dit moment, aan het begin van de eenentwintigste eeuw, vindt in diverse streken in Afrika op ruime schaal duiveluitdrijving en heksenvervolging plaats. In Kenia, Congo, Angola, Sierra Leone, overal waar armoede, oorlog en etnische spanningen de maatschappij hebben gedestabiliseerd, maakt de angst voor het bovennatuurlijke de ontreddering alleen maar erger. Het waren precies die omstandigheden die ook heersten in het Europa ten tijde van Faust, met zijn pestepidemieën, Turkenangst en godsdiensttwisten; het Europa in de nasleep van de Napoleontische oorlogen waarin Paganini zijn triomfen vierde, of in het door racisme, lynchpartijen en armoede verscheurde Diepe Zuiden van de Verenigde Staten in de tijd van Robert Johnson. Waar angst regeert is de duivel niet veraf; en dan komt de paradox: juist als de angst voor concreet onheil het grootst is, kan een mens zijn toevlucht nemen tot het meer abstracte kwaad van duivel en hellevuur – als troost, als verklaring, misschien als wensdroom.

© Ben Joosten 2013

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s